Lịch sử

UEFA Champions League là giải đấu danh giá nhất Châu Âu giành cho các CLB. Giải khởi tranh đúng 1 tháng sau kỳ họp đầu tiên của UEFA (02/03/1955 tại Vienna), và cái tên "European Cup" không phải do sáng kiến của UEFA. 

Ai cũng biết rằng Cúp C1, hay còn gọi là Cúp của những nhà vô địch (Champions Cup) ra đời vào năm 1955, trận đấu đầu tiên diễn ra vào ngày 04/09/1955, khi Sporting Lisbon tiếp đón Partizan Belgrade nhưng có lẽ có một điều không mấy người biết đến, thực ra Cúp C1 đã bắt đầu “hơi thở” đầu tiên của mình vào ngày 15/12/1954, mà kỳ lạ hơn, tất cả chỉ bắt đầu từ một bài báo… 

Wolverhampton Wanderers, đội bóng xuất sắc nhất thế giới”. Lúc này, nếu có một kẻ nào lỡ mồm mà thốt ra câu đó ắt hẳn sẽ khiến người ta lăn đùng, ngã ngửa ra mà… cười bởi đơn giản, “những chú cáo” Wolves vừa “rơi tọt” khỏi Premier League với thành tích xếp chót bảng 23 trong tổng số 38 tuần của mùa giải 03/04, đang đứng thứ 17/24 tại Coca Cola Championship (hạng Nhất Anh) và có triển vọng sẽ rớt thêm vài… hạng nữa trong tương lai gần. Ấy thế mà đã có lúc trong quá khứ, chính xác là đúng 50 và 3 ngày trước đây, cả nước Anh đã hè nhau mà tung hô Wolves lên tận mây xanh. Cũng đúng thôi, Wolverhampton của những Hancocks, Swinbourne, Wilshaw… vừa hạ gục Honved, nhà ĐKVĐ của Hungary, mà quan trọng hơn cả là trong đội hình Kispest Honved lúc đó có đến 6 thành viên của “ĐT Hungary vàng” (Puskas, Kocsis… ) vừa hạ nhục ĐT Anh đến 6-3 tại Wembley, 7-1 tại Budapest trước đó chưa lâu. Rồi cũng trong năm 1954 đó, những cái tên lừng lẫy của bóng đá châu Âu như First de Vienna, Spartak Moscow hay Real Madrid đều đã đến Molineux để rồi… thất bại. Cũng chính vì thế mà chiến thắng 3-2 trước Honved đã khiến cả nước Anh ngất ngây trong niềm vui, trong sự kiêu hãnh và ngạo nghễ. “Bóng đá châu Âu và thế giới đang quỳ rạp dưới chân chúng ta. Wolverhampton là số 1”. 

Thế nhưng phần còn lại của châu Âu không nghĩ vậy, mà đặc biệt là Gabriel Hanot, Tổng Biên tập của tờ L’Eùquipe. “Để phân biệt ai là số 1 thì tốt nhât là hãy đợi cho đến khi Wolves thử đến thi đấu tại Moscow hay Budapest hay sao! Tuy nhiên, người Anh lại không nghĩ như vậy, chính vì thế mà chúng ta cần có một cái gì đó để đánh giá điều này. Một giải đấu cấp CLB ở châu Âu chăng…” - thế đấy, cái ý tưởng đầu tiên về một giải vô địch dành cho các CLB ở tầm châu Âu nảy đến trong đầu Hanot như thế trong ngày 15/12/1954, một ngày lẽ ra phải có tầm quan trọng không kém gì so với ngày 04/09/1955 - ngày đánh dấu Cúp châu Âu lần đầu tiên ra đời - thay vì bị quên lãng như hiện nay. Khi Hanot trao đổi với người đồng nghiệp Jacques Ryswick về ý tưởng này, đôi bên đã rất tâm đắc và sang đến ngày 16/12/1954, bộ đôi Ryswick và Hanot đã vạch ra 3 điều cơ bản và là cơ sở cho Cúp C1 suốt hơn 40 năm: 

+ Đó một giải đấu bao gồm từ 14 đến 16 đội, chơi 2 lượt (đi và về) 
+ Các trận đấu sẽ được tổ chức vào giữa tuần, vào thời điểm buổi tối để cho phép tất cả mọi người đều có thể theo dõi 
+ Các trận đấu sẽ được tài trợ bởi các đài Truyền hình quốc gia hoặc các tạp chí thể thao quốc gia nổi tiếng nhất.

Đến ngày 02/03/1955, nhân dịp Đại hội UEFA tại Vienna, Áo, đại diện của tờ L’Équipe đã trình bày ý tưởng của mình nhưng chỉ nhận được phản ứng thờ ơ của Ban Chấp hành UEFA, ngoại trừ Crahay. Tuy nhiên, cơ hội đến với Gabriel Hanot khi LĐBĐ các nước Áo, Czechoslovakia, Hungary, Italy và Nam Tư họp với nhau vào ngày 04/03 với mục đích khôi phục lại giải VĐ Trung Âu (Mitropa Cup) để đưa ra kiến nghị. Rồi đến ngày 02/04, L’Equipe lại đứng ra mời đại diện của tất cả các CLB quan trọng nhất tại châu Âu lúc đó họp tại khách sạn Ambassador Hotel, Paris để bàn về thể thức một giải đấu cấp châu lục dành cho các CLB, đồng thời, bầu ra Ban Điều hành của giải đấu (Chủ tịch: Ernest Bedrignans (Pháp), Phó CT thứ nhất: Santiago Bernabéu (TBN), Phó CT thứ 2: Gusztav Sebes (Hungary). Đến ngày 21/05/1954, UEFA đã chấp nhận giải đấu do L’Équipe đề nghị và thế là Cúp C1 đã ra đời, một sự ra đời bắt nguồn từ sự kiêu hãnh của người Anh cũng như ý tưởng táo bạo của Gabriel Hanot! 

Real Madrid nhanh chóng thống trí giải đấu khi họ giành chiến thắng trong 5 trận chung kết đầu tiên. Ajax, Bayern Munich cũng đã 3 lần vô địch liên tiếp. Từ đó đến nay, chưa có CLB nào thống trị giải đấu trong một thời gian dài như vậy. Ajax phải đợi 22 năm mới có được danh hiệu thứ 4. Chiến thắng của Real Madrid năm 1998 là chiến thắng đầu tiên của họ ở giải đấu này sau 32 năm. 

Real Madrid đang giữ kỷ lục về số lần giành chiến thắng và có mặt ở trận chung kết (9 và 12), sau đó là AC Milan với 6 lần bước lên bục cao nhất, Ajax, Liverpool và BayernM cùng 4 lần. 

Mùa bóng 1992-93 đánh dấu sự thay đổi lớn khi giải đổi tên thành "UEFA Champions League" và vòng bảng được chính thức đưa vào thi đấu cùng các cuộc đấu loại trực tiếp. Số đội tham dự vòng bảng tăng từ 8 lên 32, và các trận đấu diễn ra vào ngày Thứ 3 và Thứ 4 khắp Châu Âu. ( Từ năm 1955-1991, giải đấu này được gọi là Cúp các đội Vô địch châu Âu (C1) quy tụ các đội bóng VĐQG châu Âu. Từ mùa bóng 1992-1993, do áp lực của truyền hình, C1 được đổi tên thành Champions League, bắt đầu áp dụng vòng đấu bảng và mở rộng cho cả các CLB đứng thứ hai, thứ ba hoặc thứ 4 của các quốc gia châu Âu tham dự. ) 

UEFA Champions League dành cho đội vô địch và các đội xếp sau tại giải VĐQG. Số CLB tham dự mỗi giai đoạn của giải dựa theo vị trí của liên đoàn bóng đá nước đó trong bảng xếp hạng của UEFA.

Nhạc hiệu

Bản nhạc nền Cúp C1 Châu Âu do nhà soạn nhạc người Anh Tony Britten soạn theo phong cách của nhà soạn nhạc người Đức George Frideric Hadel (1658-1759), được giàn nhạc Royal Philharmonic Orchestra (London - Anh) trình bày. Bản nhạc có mang nhiều âm hưởng của bản Zadok the Priest của Handel.

Chiếc cúp

Cúp cao 74cm, nặng 8kg và đắt giá nhất khoảng 200.000 Franc. Đội đoạt cúp còn được nhận 20 Huy chương vàng và một phiên bản cúp, đồng thời có quyền giữ chiếc cúp thật trong vòng một năm trước, Đội vô địch phải trả lại cúp cho UEFA 2 tháng trước khi mùa giải mới bắt đầu khi trao lại cho UEFA "trong tình trạng nguyên xi" (nếu hư hại sẽ bị phạt nặng). CLB 3 lần VĐ liên tiếp hoặc có tổng cộng 5 lần VĐ sẽ được giữ cúp vĩnh viễnmột tháng trước trận chung kết lần sau. Nếu 3 lần liên tiếp đoạt chức vô địch, hoặc 5 lần khác nhau, đội có quyền sở hữu vĩnh viễn chiếc cúp và lúc này UEFA phải làm một chiếc cúp khác hoàn toàn giống hệt.

Khác với cúp vô địch UEFA, cup Champions League có 2 tay cầm. Trên thân cúp có các ngôi sao biểu tượng cho các CLB từng VĐ. CLB 2 lần VĐ ứng với 1 ngôi sao. Các ngôi sao kết thành vòng tròn như 1 trái bóng.

Tính tới thời điểm hiện tại, có 5 câu lạc bộ có được vinh dự này là: Real Madrid (9 lần vô địch vào các năm 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002); AC Milan (7 lần vô địch vào các năm 1963, 1969, 1989, 1990, 1994, 2003, 2007); Liverpool FC (5 lần vô địch vào các năm 1977, 1978, 1981, 1984, 2005); FC Bayern München (4 lần vô địch vào các năm 1974, 1975, 1976, 2001); AFC Ajax (3 lần vô địch liên tiếp vào các năm 1971, 1972, 1973). 8 ngôi sao trên biểu tượng quả bóng của cúp C1 (Uefa Champions League) là biểu tượng cho 8 đội bóng từng bảo vệ thành công chức vô địch (Real Madrid 1956,1957,1958,1959,1960) (SL Benfica 1961,1962) (Inter Milan 1964,1965) (Ajax Amsterdam 1971,1972,1973) (Bayer Munchen 1974,1975,1976) (Liverpool 1977,1978) (Nottingham Forest 1979,1980) (AC Milan 1989,1990).

Các đội tham dự và thể thức thi đấu

Từ khởi đầu tới mùa bóng 1996-1997

Kể từ khi ra đời với tên gọi European Champion Clubs\' Cup (tức Cúp C1), giải đấu này chỉ dành cho các đội đoạt chức vô địch quốc gia tại giải vô địch hạng cao nhất của các quốc gia châu Âu là thành viên của UEFA và đội đương kim vô địch của mùa giải trước - đang giữ cúp.

Vì vậy, nếu một đội bóng không bảo vệ được danh hiệu vô địch trong nước nhưng đoạt được cúp C1 thì năm sau tiếp tục được dự giải và quốc gia đó sẽ là nước duy nhất có 2 đội dự Cúp C1. Nếu đội vô địch Cúp C1 đồng thời đoạt "cú đúp" - vô địch cả giải trong nước thì quốc gia đó vẫn chỉ có 1 đội dự cúp này như những nước khác. Trong cả trường hợp đội vô địch Cúp C1 bị xuống hạng ở giải trong nước vẫn được dự giải này trong mùa bóng tiếp theo.

Thể thức duy nhất mà UEFA áp dụng từ năm 1955 tới năm 1991 là phân cặp đấu loại trực tiếp từ vòng đầu tới vòng cuối cùng. Vòng đầu có 32 đội, lần lượt qua 5 lượt tới trận chung kết còn 2 đội.

Mùa bóng 1986-1987, vòng 1 Cúp C1 chỉ có 31 đội tham dự do sự cố chính trị làm vắng mặt 1 thành viên. Do đó đội đương kim vô địch là Steaua Bucharest của Rumani được vào thẳng vòng 2.

Ở mùa giải 1991/92, Cúp C1 vẫn mang tên là European Champion Clubs\' Cup như trước đây, nhưng UEFA đã thử nghiệm một thể thức thi đấu mới. 8 đội lọt vào tứ kết được chia làm 2 bảng thi đấu vòng tròn một lượt (vẫn gồm 2 lượt trận sân nhà sân khách cho mỗi cặp đấu), chọn ra 2 đội đầu bảng vào thi đấu trận chung kết.

Mùa giải 1992/93, giải bóng đá này chính thức được đổi tên thành UEFA Champions League - giải đấu của các nhà vô địch. Lúc này, vòng tứ kết vẫn gồm 8 đội nhưng lại có thêm vòng bán kết. Trận bán kết diễn ra giữa đội nhất bảng này gặp nhì bảng kia, nhưng chỉ thi đấu một trận duy nhất trên sân của những đội nhất bảng.

Real Madrid là đội bóng giữ kỷ lục lâu bị loại ở Cúp C1 nhất. Tính từ khi tham gia năm 1955 tới năm 1960, Real Madrid liên tục vô địch cúp này 5 năm và chưa từng bị loại. Tới mùa bóng 1960-1961, Real cùng FC Barcelona là đội vô địch trong nước cùng đại diện cho Tây Ban Nha dự giải. Do thời đó chưa có quy định hạt giống nên việc bốc thăm ngẫu nhiên khiến Real Madrid và Barcelona gặp nhau ngay vòng đầu. Kết quả Barcelona đã loại Real bằng kết quả hoà 2-2 ở sân Bernabeu và thắng 2-1 ở sân Nou Camp. Đó là lần đầu tiên Real Madrid bị loại ở Cúp C1.

Từ mùa bóng 1997-1998

UEFA mở rộng số đội tham dự, cho phép các nước có thành tích cao nhất được cử 2 đại diện tham dự - đội vô địch và đội á quân. Do số đội tăng lên, số đội dự vòng bảng là 16 và do đó có 4 bảng sau 2 vòng đầu. 8 đội đứng đầu 4 bảng lọt vào vòng tứ kết, đấu loại trực tiếp tới chung kết.

Trong những năm tiếp theo, do sức ép từ phía nhóm G-14, các đội bóng mạnh và giàu có ở châu Âu, UEFA mở rộng đối tượng tham dự Champions League hơn, cho phép 3 quốc gia có thành tích cao nhất được cử tới 4 đội tham dự, các nước có thành tích thấp hơn có số đội tham dự giảm dần, để tạo điều kiện cho những đội bóng giàu có có cơ hội đoạt Cúp này ngay cả khi không vô địch trong nước nhiều năm liền.

Các vòng loại cho các đội yếu từ những nước có hệ số điểm thấp được thu xếp từ mùa hè để bắt đầu vào tháng 9, vòng 1 bắt đầu là vòng đấu bảng với số đội tham gia là 32 đội tại 8 bảng đấu.

Quy định mở rộng đối tượng tham dự này khiến cho giải thực chất không còn đúng với tên gọi \"giải đấu của các nhà vô địch\" - Champions League nữa.

Quy định hiện nay

- Vòng sơ loại đầu tiên: gồm 22 đội vô địch quốc gia các nước được xếp hạng từ 27 và thấp hơn.

- Vòng sơ loại thứ nhì: gồm 28 đội (11 đội thắng của vòng sơ loại đầu tiên, 11 đội vô địch của các quốc gia xếp từ 16 đến 26 và 6 đội á quân của các quốc gia có các thứ hạng từ 10 - 15).

- Vòng sơ loại thứ ba: gồm 32 đội (14 đội thắng của vòng sơ loại thứ hai, 6 đội vô địch của các quốc gia có thứ hạng từ 10-15; 3 đội á quân của các quốc gia có thứ hạng từ 7 - 9; 6 đội hạng 3 của các quốc gia có thứ hạng từ 1-6 và 3 đội hạng tư của các quốc gia có thứ hạng từ 1 -3).

- Vòng đấu bảng thứ 1: gồm 32 đội, chia làm 8 bảng (4 đội/bảng): 16 đội thắng vòng sơ loại thứ 3, đội đương kim vô địch, 9 đội vô địch của các quốc gia có thứ hạng từ 1- 9, 6 đội á quân của các quốc gia có thứ hạng từ 1-6.

Sau khi thi đấu vòng tròn, hai đội đứng đầu mỗi bảng sẽ được vào vòng sau.

- Vòng đấu bảng thứ 2: 16 đội chia thành 4 bảng. Sau khi thi đấu vòng tròn, hai đội đầu mỗi bảng vào vòng tứ kết.

Kể từ mùa giải 2003-2004, các đội vào vòng đầu bảng thứ 2 sẽ bốc thăm phân cặp đấu loại trực tiếp 2 lượt đi và về.

- Vòng tứ kết: Bốc thăm phân cặp đội đấu loại trực tiếp.

- Bán kết:

- Chung kết:

Có tất cả 239 trận đấu.

- Các đội bị loại khi xếp hạng thứ 3 tại vòng bảng được chuyển sang thi đấu từ vòng 1 europe league.

Thể thức bốc thăm phân cặp

- Vòng đấu bảng thứ nhất: các CLB cùng một liên đoàn không chung bảng.

- Vòng đấu bảng thứ hai: các CLB cùng một liên đoàn cũng như từng gặp nhau tại vòng bảng thứ 1 không chung bảng.

- Vòng tứ kết (các đội nhì bảng gặp các đội đầu bảng): 2 đội cùng liên đoàn, từng gặp nhau tại vòng bảng thứ 1, từng gặp nhau tại vòng bảng 2 không gặp nhau tại tứ kết. Những đội nhì bảng sẽ đấu lượt đi trên sân nhà.

- Vòng bán kết: bốc thăm phân cặp đấu lượt đi và về.

- Chung kết: đấu 1 trận duy nhất trên sân trung lập. Nếu hòa đá 2 hiệp phụ.

- Tại tứ kết và bán kết nếu sau 2 lượt tổng tỷ số bằng nhau sẽ đá hiệp phụ cổ điển (không tính bàn thắng vàng hay bạc), nếu vẫn hòa sẽ đá luân lưu xác định đội thắng thua.

Xếp hạng vòng bảng

Đội thắng được 3 điểm, hòa 1 điểm, thua 0 điểm. Trong trường hợp có hai hay nhiều đội bằng điểm nhau sau khi vòng đấu bảng kết thúc, việc phân định ngôi thứ sẽ dựa trên các tiêu chuẩn sau:

- Giành được nhiều điểm hơn trong các trận đối đầu trực tiếp.

- Có hiệu số bàn thắng bại cao hơn trong các trận đối đầu trực tiếp.

- Ghi được nhiều bàn thắng trên sân của đối phương hơn trong các trận đối đầu trực tiếp.

- Có hiệu số bàn thắng bại của tất cả các trận đấu trong bảng cao hơn.

- Ghi được nhiều bàn thắng hơn trong tất cả các trận đấu trong bảng.

- Hệ số điểm của quốc gia vào thời điểm đầu mùa bóng (Hệ số này do UEFA thiết lập và xếp hạng).

Các câu lạc bộ từng vô địch Champions League:

Các CLB từng vô địch
	Real Madrid (ESP)	1955-56 1956-57 1957-58 1958-59 1959-60 1965-66 1997-98 1999-00 2001-02	9
	AC Milan (ITA)	1962-63 1968-69 1988-89 1989-90 1993-94 2002-03 2006-07	7
	Liverpool FC (ENG)	1976-77 1977-78 1980-81 1983-84 2004-05	5
	Ajax Amsterdam (NED)	1970-71 1971-72 1972-73 1994-95	4
	Bayern München (GER)	1973-74 1974-75 1975-76 2000-01	4
	FC Barcelona (ESP)	1991-92 2005-06 2008-09 2010-11	4
	Manchester United (ENG)	1967-68 1998-99 2007-08	3
	Inter Milan (ITA)	1963-64 1964-65	3
	SL Benfica (POR)	1960-61 1961-62	2
	Nottingham Forest (ENG)	1978-79 1979-80	2
	Juventus FC (ITA)	1984-85 1995-96	2
	FC Porto (POR)	1986-87 2003-04	2
	Celtic Glasgow (SCO)	1966-67	1
	Feyenoord (NED)	1969-70	1
	Aston Villa (ENG)	1981-82	1
	Hamburger SV (GER)	1982-83	1
	Steaua Bucuresti (ROM)	1985-86	1
	PSV Eindhoven (NED)	1987-88	1
	Crvena Zvezda/Red Star Belgrade (SCG)	1990-91	1
	Olympique Marseille (FRA)	1992-93	1
	Borussia Dortmund (GER)	1996-97	1

Thethao24h.vn